Het Carnivorendieet: voedingshype of culture war?

Dit artikel is onderdeel van Het Groene Lab. Het Groene Lab is de kweekvijver van De Groene Amsterdammer en publiceert verhalen en essays van jong talent.

Dit stuk verscheen oorspronkelijk op 26 maart 2025 en kan door abonnees van De Groene gratis gelezen worden. Het stuk is te belangrijk - if I may say so myself - om achter een paywall te verdwijnen.

Een kritische blik op het ‘carnivorendieet’, gepropageerd door voedingsgoeroes en health influencers, verraadt dat het om meer gaat dan alleen een dieet. Het dieet is een politiek statement waarmee men zich afkeert van ‘woke-gedoe’ en waaruit het verlangen spreekt naar ‘vroegere tijden.’

De koelkast van Lynette Venema ligt vol met roomboter, melk, yoghurt, flinke stukken vlees en kaas, en telt maar liefst 60 eieren. Suikers, waaronder koolhydraten uit granen, pasta en brood, worden strikt vermeden. ‘Ik eet trouwens ook geen groente en fruit,’ zegt infuencer en gezicht van de stichting Wie Goed Doet, Goed Ontmoet in een afevering van de NPO YouTube-serie Pointer Checkt.

Ook andere enthousiastelingen vertellen over het ‘carnivorendieet’, dat razend populair is op sociale media en ook in Nederland aan populariteit heeft gewonnen. De aanhangers geloven dat dierlijke producten, met name rood vlees, essentieel zijn voor de menselijke vitaliteit. Ze zouden kunnen helpen bij het bestrijden van kanker en je valt er fink van af.

Venema eet enkel dierlijke producten. Daarmee wijkt ze niet alleen af van gangbare voedingsadviezen, maar gaat ze ook in tegen de trend van de afgelopen jaren om juist meer plantaardig te eten. Hoe kom je erop? ‘Sociale media,’ geeft Lynette Venema toe. ‘Op mijn verjaardag had ik foto’s gemaakt van mijn gezin en ik zag mezelf terug en dacht: “ik moet echt wel wat afvallen”. Ik had al zoveel dingen [over het carnivorendieet] gelezen, dus ik dacht, wat heb ik te verliezen?’

In het digitale tijdperk zijn sociale media dé plek om tips en tricks op te doen op het gebied van voeding en gezondheid. Wellness-infuencers en voedingsgoeroes propageren steeds nieuwe voedingstrends en meer dan de helft van ons laat zich leiden door hun gospel. Wie een beetje heeft opgelet, weet dat alles tegenwoordig in het teken staat van proteïne. Dat gaat soms zo ver dat experts spreken van eiwit-propaganda en die ontwikkeling heeft ook een ideologische laag.

Het carnivorendieet is op veel vlakken de antithese van een plantaardig dieet. De laatste decennia kwam het plantaardige dieet op als onderdeel van het veganisme. Gezondheid, gewichtsverlies of een lagere ecologische voetafdruk zijn niet de fundamentele drijfveren achter de veganistische levensstijl – in de kern is het een ethische beweging gericht op dierenbevrijding – maar ze worden omarmd als gunstige nevenefecten. In principe valt veganisme moeilijk te reduceren tot een modegril of trend. Toch is het in de loop der jaren door de populariteit van diet culture – een maatschappelijk verschijnsel waarin obsessie met voeding, gewichtsverlies en een ‘gezond’ uiterlijk centraal staan – getransformeerd tot een razendpopulair fenomeen.

Toen bleek dat een plantaardig dieet kon leiden tot gewichtsverlies, zoals beschreven in het gerenomeerde boek Skinny Bitch van Kim Barnouin en Rory Freedman (“A No-Nonsense, Tough-Love Guide for Savvy Girls Who Want to Stop Eating Crap and Start Looking Fabulous”), sprongen veel mensen, onder wie beroemdheden zoals Victoria Beckham, Beyoncé en Miley Cyrus, op de ‘vegan-bandwagon’. Ze promootten Veganuary en brachten veganistische mealplans op de markt. Maar inmiddels lijkt het veganisme langzaam aan populariteit te verliezen. Veel bedrijven halen veganistische producten uit hun assortiment. Heinz stelde dit jaar klanten teleur toen het zijn veganistische dressing uit de schappen haalde om tegemoet te komen aan ‘veranderende culinaire trends en smaken’. Het vegetarische merk Quorn haalde zijn vegan bacon slices uit de winkel, terwijl merken als Nestlé en Oatly hun veganistische productaanbod in de afgelopen paar jaar hebben verminderd of volledig hebben geschrapt. Het Parool signaleerde een vergelijkbare trend: ‘Veel veganistische zaken in Amsterdam sluiten,’ kopte de krant. ‘Dit lijkt een voorbode.’ Voor wie al jaren vegan is, voelt dit herkenbaar. Het vegan aanbod in de gemiddelde eettent wordt steeds kleiner.

‘Heeft de wellness-cultuur veganisme gecancled?’ vroeg ELLE in een recent artikel. Het modeblad schrijft de dalende populariteit van de veganistische levensstijl vooral toe aan veranderende trends binnen de ‘wellness-cultuur’. Het artikel legt de focus op nieuwe bevindingen die de gezondsheidsclaim van een plantaardig dieet kritisch bevragen. Zo maken steeds meer mensen zich zorgen over ultrabewerkt voedsel waaronder plantaardige vleesvervangers (ook al zit daar veel meer nuance in dan het artikel doet vermoeden), en havermelk zou zorgen voor een verontrustende piek in de bloedsuikerspiegel. Ondanks een aantal belangrijke inzichten, mist de analyse in ELLE een essentieel punt: namelijk dat het verdwijnen van veganisme uit het publieke bewustzijn, gepaard gaat met politieke verschuivingen in de samenleving. Gezondsheids-claims zijn daar slechts een oppervlakkige dekmantel voor.

Een kritische blik op de content van infuencers en zelfbenoemde gezondheidsgoeroes die het carnivorendieet promoten, suggereert dat het carnivorendieet niet slechts om voedingskeuzes gaat, maar een politiek statement in zich draagt. Volgens media-onderzoekers S. Marek Muller en collega’s valt de trend naar meer vlees eten samen met de opkomst van extreemrechtse groeperingen, vooral online, die zich verzetten tegen een linkse globale elite. Die elite zou uit zijn op de onderdrukking van ‘het volk’, en dan met name de witte bevolking in de Verenigde Staten en Europa, en witte mannen in het bijzonder.

Carnivoren vormen een beweging die zich baseert op uiteenlopende doctrines over natuur, esoterische spiritualiteit, fysieke kracht en nationalistische ideologieën. De health infuencer Carnivore Aurelius (pseudoniem) ziet het carnivorendieet als ‘de rode pil die je wakker maakt voor de realiteit.‘ Hij stelt: 'In het begin is het moeilijk. Je ogen zijn zo lang gesloten geweest dat het licht verblindend is. Maar het stelt je bloot aan het feit dat de maatschappij is opgebouwd rondom leugens. Alles begint bij voeding. Deze beweging is niet te stoppen.’

De consumptie van dierlijke producten blijkt voor sommigen een aanklacht tegen de politieke waarden die veganisme voor hen symboliseert: 'woke-gedoe’. Er heerst onder hen een behoefte om terug te grijpen naar traditionele waarden, ook al zijn die doordrenkt van achterhaalde sentimenten over etniciteit en cultuur. Zo werd het drinken van dierlijke melk onder neonazi’s een code voor witte suprematie. Deze groepen laten zich onder meer inspireren door de ideeën van de Amerikaanse econoom Justin Cook, die in zijn onderzoek beweert dat politieke en sociaaleconomische verschillen in de wereld te danken zijn aan de mate waarin bevolkingsgroepen lactose kunnen verdragen. Als baby’s al vroeg kunnen overstappen van moedermelk naar koemelk, wordt de lactatieperiode ingekort en kunnen vrouwen sneller opnieuw vruchtbaar worden en relatief meer kinderen baren. Dit leidt tot een exponentiële bevolkingsgroei en verklaart, volgens Cook, de economische superioriteit van Europa – vooral tijdens de koloniale tijd – ten opzichte van Aziatische en Afrikaanse regio's, waar lactose-intolerantie vaker voor komt.

De Russische academicus Andrey Shcherbak bouwt voort op Cooks’ werk en durft nog een stap verder te gaan. Volgens hem is het ‘Europese dieet’ een essentiële indicator van succes en fysieke aantrekkelijkheid. De politieke en sociaaleconomische verdeeldheid in de wereld is volgens hem dan ook grotendeels biologisch bepaald. Melk, als onderdeel van een vleesrijk dieet, wordt via deze gedachtegang een essentieel symbool voor de raciale identiteit van Europeanen. Plantaardige melk, daarentegen, vormt een bedreiging. Ondanks het uitblijven van wetenschappelijk bewijs, heerst er een hardnekkige overtuiging dat soja en andere plantaardige producten de oestrogeenspiegel verhogen. Dit zou leiden tot een daling van testosteron en zo de mannelijkheid aantasten. Het is niet voor niets dat de term soy boy regelmatig wordt gebruikt om mannen neer te zetten als zwak of feminien.

Wat veel van deze vlees- en zuivel-georiënteerde groepen met elkaar gemeen hebben, is hun obsessie met puurheid en een afkeer van alles wat als ‘onnatuurlijk’ of als ‘niet van hier’ wordt beschouwd. Dit weerspiegelt een bredere tendens waarin een zogenaamde zuiverheid hand in hand gaat met de verheerlijking van een sociaal gesegregeerd verleden. Welke ingrediënten tot het ideale dieet behoren, wordt bepaald door paradoxale opvattingen over ‘wij’ versus ‘zij.’ De Indiase schrijver Amitav Ghosh beschrijft in zijn boek The Nutmeg’s Curse hoe exotische specerijen als nootmuskaat en foelie aanvankelijk hoog in het vaandel stonden bij de Europese elite. Maar naarmate deze specerijen toegankelijk en populair werden onder de ‘gewone’ bevolking, moesten de Europese elites zich op een andere manier onderscheiden. Flauw eten werd plots het nieuwe fundament van hun sociale identiteit. Die Europese flauwheid zien we terug onder fanaten die het carnivorendieet aanhangen. Zij raden kruiden en specerijen af vanwege hun plantaardige basis en ze houden het voedselpalet liefst zo sober mogelijk.

Sommige carnivoren zoeken de puurheid op door het consumeren van rauw vlees, waaronder organen, rauwe melk en rauwe eidooiers. De Duitse infuencer Valeria Uslar, ook wel bekend onder de naam agirleatingsteak, is ex-vegan en gedijt naar eigen zeggen op een dierlijk dieet. Als oprichter van het Carnivore College voorziet ze bijna honderdduizend volgers op Instagram van zeer merkwaardige food-content. Met geklemde kaken kijk ik hoe ze een hap neemt uit een rauw runderhart. In een andere video schept ze met een vork het brein uit een opengesneden lamskop, waarna ze het glibberige goedje in haar mond stopt.

De expliciete beelden hebben bekijks en genereren duizenden clicks, maar ze zouden vooral bedoeld zijn om het publiek te informeren over de voordelen van het vleesrijke dieet: ‘vitamine B, cholesterol, vetzuren, fosfolipiden, sfngomyeline, choline…’ Het zou allemaal goed zijn voor de hersenen, de leverfunctie en neurotransmitters, legt Valeria – die ook student medicijnen is – uit bij de omschrijving onder de video. Ik beeld me in hoe ze ooit precies dezelfde claims maakte over plantaardige voeding en vraag me af of zo’n drastische toewijding aan het carnivorendieet misschien een onderliggend patroon maskeert. Uit onderzoek weten we inmiddels dat restrictieve diëten soms dienen als dekmantel voor eetstoornissen.

Media-onderzoekers Joshua Molloy and Eviane Leidig legden de grote fguren binnen de nieuwe ‘raw-beweging’ onder de loep en zien parallellen in hun overtuigingen: de idealistische terugkeer naar ‘traditioneel’ of onbewerkt voedsel is een vorm van verzet tegen een al dan niet ingebeeld systeem dat erop uit is om ons fysiek, mentaal en spiritueel onder de duim te houden. Het is binnen de beweging van cruciaal belang dat mannen in hun mannelijke kracht komen te staan, om zo hun vrouwen en kinderen te kunnen beschermen tegen dit onrecht.

Conservatief commentator Tucker Carlson en de extreem-rechtse infuencer Mike Mahoney (alias Mike Ma) zien de consumptie van rauwe producten als de ultieme uiting van mannelijkheid. Eén die in verbinding staat met de ‘wilde natuur’. Hun werk circuleert in Telegramgroepen waarin het consumeren van rauw vlees en zuivel wordt gepromoot als essentieel voor de seksuele en reproductieve gezondheid. Dat deze voedingskeuzes niet alleen het lichaam voeden, maar ook een ideologie over cultuur en gender, zien we niet alleen terug in het carnivorendieet, maar ook bij esthetische trends, zoals de zogenoemde cottagecore, die erg populair is onder tradwifes. Het schetst een romantisch beeld van het simpele, landelijke leven van vroeger en dit wordt verbeeld in een westers, agrarisch decor. Auteur Lotte Houwink ten Cate omschrijft de esthetiek zoals we die op Instragram zien vattend in haar boek De mythe van het gezin. ‘Een moeder woont aan de kust of in het bos, in een huis dat door haar man is gebouwd. Hij draagt een houthakkershemd en is altijd buiten. Haar kinderen dragen door haar gemaakte kleding. Er wordt gebakken en geknutseld.’

In combinatie met radicaalrechts gedachtegoed doet zo’n dergelijke idealisering van het landelijke, zelfvoorzienende leven al snel denken denken aan het concept van Blut und Boden, een nazistisch ideaal waarin een sterke band met de ‘eigen’ grond (boerenland) en het eigen bloed (‘ras’) centraal stond. Ook de moderne verschuiving naar een ‘puur’ dieet dat lokaal, onbewerkt en vleesrijk is, gaat hand in hand met een verheerlijking van de ‘eigen’ cultuur en een afkeer van multiculturaliteit, klimaatrechtvaardigheid, (gender)gelijkheid en andere ‘woke-achtige’ waarden.

Niet iedereen die recent is afgestapt van een veganistisch dieet, is automatisch een complotdenkende, radicaalrechtse extremist. Voor veel mensen was veganisme simpelweg een trendy keuze: de beschikbaarheid van plantaardige producten nam toe, en daarmee ook de aantrekkingskracht van een veganistische levensstijl. Maar naarmate de beschikbaarheid van deze producten weer afneemt en plantaardige alternatieven moeilijker te vinden zijn, of duurder worden, kiezen sommige mensen ervoor hun dieet aan te passen. Tegelijkertijd is ook niet elke veganist gevrijwaard van problematische overtuigingen. Sterker nog, er is een lange geschiedenis van het belang dierenwelzijn en en een groot milieubewustzijn binnen witte nationalistische gemeenschappen, waar ook Hitler onderdeel van uitmaakte.

Zulk ‘arisch veganisme’ is een vorm van ecofascisme waarbij dieet en witte suprematie samenkomen. Volgens dat gedachtegoed zouden witte mensen een genetische aanleg hebben voor een plantaardig dieet, in tegenstelling tot andere volkeren, waaronder Joden. Deze aanleg zou de inherente morele superioriteit van de witte mens bewijzen. Zelfs Hindoes zouden geen waarachtige veganisten zijn. Zij waren volgens ‘arische veganisten’ enkel uit op een goed leven in het hiernamaals en geloofden niet echt in dierenbevrijding.

Waar dergelijk extremisme sinds de Tweede Wereldoorlog zeer niche bleef, heeft het carnivorendieet inmiddels de aandacht van een breder publiek bereikt. Sociale media en de zogenoemde ‘dieetcultuur’ hebben daar een belangrijke rol in gespeeld, maar ook de verrechtsing van de westerse politiek speelt een rol. De opkomst van het carnivorendieet toont aan hoe voeding kan worden ingezet als politiek wapen. De retoriek over het belang van vlees wordt genormaliseerd door invloedrijke fguren binnen het rechtse politieke spectrum, zoals Thierry Baudet van Forum voor Democratie. Partijen als de BBB bouwen er hun hele imago omheen. Zo wordt voeding politiek en de consumptie van dierlijke producten een symbolische handeling binnen bredere politieke en culturele discussies, ten koste van dier en milieu.