Waarom Rechts van Left Laser houdt.

Het platform Left Laser profileert zich als uitgesproken communistisch. Toch krijgt het verrassend veel waardering van een rechts publiek. In de commentaarsecties op YouTube en Instagram spreken rechts-geörienteerde volgers zich daar openlijk over uit. Ze prijzen Left Laser als één van de weinige platforms die ‘echte’ journalistiek bedrijven. Volgens Left Laser zijn veel mensen die zich als politiek rechts identificeren eigenlijk anti-establishment, maar beschikken ze niet over de juiste kaders om hun politieke onvrede te duiden. Daardoor herkennen ze zich, ondanks de grote politieke tegenstellingen, in de systeemkritiek die Left Laser biedt. Maar deze redenering is niet helemaal overtuigend. De populariteit van Left Laser bij een rechts publiek hangt, in mijn ogen, samen met een terugkerende contentformule. Het is een combinatie van stijl, sensatiegehalte en representatie, waarbij inhoud soms verloren gaat.

New kid on the block

Het YouTube-kanaal Left Laser werd in 2022 opgericht door de communistische activist Bob Sneevliet (Scholte), die als hoofdverslaggever ook het gezicht van het platform is. De Volkskrant plaatste Left Laser op plaats 22 in hun lijstje van de meestbesproken mediapersoonlijkheden van 2023.

In de vroege fase van het platform leunde de stijl van Left Laser sterk op formats als dat van PowNed. We maakten kennis met een witte, blonde jongeman die mensen op straat confronteert met directe en ongemakkelijke vragen. De satirische stijl van blijven duwen en de absurditeit opzoeken sluit aan bij het genre van ‘treiterjournalistiek,’ waar links zich doorgaans van distantieert. Onder druk van kritiek uit de eigen achterban verschoof de toon geleidelijk. De stijl werd serieuzer: studentenprotesten kregen ruimte, rechtse politici werden kritisch ondervraagd, en ook het Nederlandse Israëlbeleid kwam onder vuur.

Met inmiddels tienduizenden volgers op YouTube, Instagram en TikTok is Left Laser uitgegroeid tot een van de meest invloedrijke platforms voor linkse journalistiek in Nederland. Maar tegelijk blijft de stijl onmiskenbaar persoonlijk, met Sneevliet als gezicht en stem van het kanaal.

Die persoonlijke stempel werd recent zichtbaar in een video over Volkert van der Graaf, de moordenaar van Pim Fortuyn. Daarin stelt Sneevliet de vraag: waarom moest Fortuyn dood, en was Volkert eigenlijk wel links? Volgens hem gaf Van der Graaf nooit een helder antwoord en was Fortuyn “op geen enkele manier een legitiem doelwit.” Die overtuiging laat echter een cruciale politieke context buiten beeld.

Volksheld Pim Fortuyn

Fortuyn was de eerste succesvolle populist in Nederland: fel tegen migratie, uitgesproken vijandig tegenover moslims, en voor een samenleving waarin ‘de eigen cultuur’ beschermd moest worden. Zijn gedachtegoed vormde de opmaat voor radicaal-rechtse politieke standpunten die we vandaag terugzien bij de PVV en Forum voor Democratie.

Fortuyn was als openlijk homoseksuele man tevens een van de eerste voorbeelden van het homonationalisme. Het is een vorm van nationalisme waarbij progressieve waarden zoals homorechten gebruikt worden om xenofobe en nationalistische agenda’s te legitimeren. Het is een politieke strategie die nog steeds wordt ingezet door conservatieve figuren als Geert Wilders en Thierry Baudet. Geen wonder dat rechtse personen er zo van smullen dat een persoon als Van der Graaf, als zijnde de moordenaar van volksheld Fortuyn, zo opgejaagd wordt in een YouTube video.

In plaats van Fortuyns politiek te duiden, rent Sneevliet in een opvallend theatrale scène achter Van der Graaf aan en roept: “Wie denk je dat je bent? We hebben recht op een antwoord! Je kan ons niet twintig jaar in gijzeling houden!” Het is de taal van het populisme waarmee Van der Graaf in de rol van ongrijpbare dader wordt geduwd. Hij is het publiek een schuldbekentenis verschuldigd en moraalridder Sneevliet komt het persoonlijk bij hem halen.

Door het moment dramatisch op te bouwen, wordt de politieke betekenis van Fortuyns gedachtegoed volledig uitgewist en vervangen door persoonlijke schuldtoewijzing. Fortuyn wordt onttrokken aan kritiek, terwijl Van der Graaf wordt gereduceerd tot een ontoerekeningsvatbare figuur. En zo verandert systeemkritiek in karakterprofilering, en politieke journalistiek in een moreel drama.

Dierenvriend Volkert van der Graaf

Wie een beetje heeft opgelet, weet dat de moord op Pim Fortuyn doorgaans wordt toegeschreven aan Van der Graafs betrokkenheid bij milieu- en dierenrechtenorganisaties. Hij was overtuigd veganist en oprichter van de milieubeschermingsorganisatie Vereniging Milieu-Offensief (VMO). Daar hield hij zich bezig met milieu-overtredingen en juridische processen tegen dierenmishandeling. Ook controleerde hij regelmatig eigenhandig of veehouders de vereiste milieuvergunningen hadden.

Fortuyn, daarentegen, had niets met dierenrechten en nam het ook niet zo nauw met het debat over de fok van pelsdieren voor hun vacht dat toen op de politieke agenda stond. Dierenrechtenorganisaties zoals Bont Voor Dieren waren dan ook geen fan van Fortuyn en vreesden voor de doorvoering van onethishe wetgeving omtrent pelsdieren als Fortuyn met zijn partij in de coalitite kwam.

De link tussen de moord op Fortuyn en “doorgeslagen dierenrechtenactivisme” was gauw gemaakt in een tijd waarin ook opkomend veganisme het doelwit was van een nieuwe morele paniek, en werd mainstream. Maar ze doet geen recht aan de bredere politieke context van de moord op Fortuyn. Tijdens Van der Graafs rechtszaak werd namelijk duidelijk dat hij Fortuyn zag als een steeds groter wordend gevaar voor kwetsbare groepen in de samenleving. Eén waarin moslims en vluchtelingen steeds meer als zondebok van Fortuyns politieke strijd werden gemaakt.

Linkse media, rechtse lof

Een moord veroordelen is één ding, maar het ontkennen dat Fortuyn überhaupt als doelwit gezien kon worden binnen linkse kringen is feitelijk onjuist. Left Laser kiest echter voor een sensationele confrontatie en laat de kritische analyse volledig achterwege. De receptie van de video laat zien hoe makkelijk deze framing aanslaat bij een rechts publiek.

In de commentsectie wisselen afwijzingen van Van der Graaf zich af met lof voor Left Laser. Kijkers benadrukken daarbij opvallend vaak hun eigen politieke positie: “ik ben totaal niet links. Maar Bob is een sympathieke gozer en maakt echt topcontent!”, of “voor mij vertegenwoordig jij wat links vroeger was.” Daarmee wordt Left Laser verheven tot hoofdpersoon. Niet de inhoud van zijn vragen staat centraal, maar zijn optreden, zijn stijl en de manier waarop hij zich presenteert en wát hij representeert. Het benadrukt de rol van identiteit en representatie binnen de mediacultuur, waarin het niet alleen gaat om wat er gezegd wordt, maar ook – of vooral – door wie. De commentsectie wordt daarmee een verlengstuk van de show: kijkers spelen het polariserende frame verder uit en bevestigen zichzelf in het proces.

Dat blijkt ook uit de reikwijdte van de video. Met maar liefst 482.000 weergave is Left Laser’s “interview” met Volkert van der Graaf de meest bekeken video op hun platform. Maar het succes heeft een prijs. In de reacties worden scheidslijnen verschoven: “GroenLinks… het grootste gevaar van en voor Nederland,” schrijft iemand. En niet als kritiek op Left Laser. Het pseudo-intellectuele YouTube-kanaal Politiek Inzicht maakte er zelfs een reactievideo van, waarin Left Laser wordt geprezen als de enige journalist die de vraag ‘waarom’ aan “de laffe linkse moordenaar” durft te stellen en daarmee “het gezicht van linkse haat” ontmaskert. Er ontstaat een merkwaardige brugfunctie, waarbij een uitgesproken links platform juist door een rechts publiek wordt omarmd omdat de content aansluit bij rechtse frames.

Content poppen

Het succes van Left Laser toont aan dat er brede behoefte is aan linkse journalistiek die scherp, onderzoekend en direct is. En dat is was Left Laser over het algemeen is. De kracht van het platform zit in de toegankelijkheid, de bereidheid om politieke hypocrisie te benoemen, en de focus op stemmen die elders gemarginaliseerd worden.

Af en toe slaat het de plank mis, maar net daarom is het zo belangrijk dat Left Laser scherp gehouden wordt en zichzelf dezelfde kritische vragen stelt als die ze op de gevestigde orde richt. Als systeemkritiek verschuift naar persoonsgerichte framing en politieke analyse ontaardt in goedkope stijlmiddelen, dreigt Left Laser op te gaan in de kapitalistische medialogica van spektakel: content poppen (zoals ze het zelf noemen) voor clicks, likes en winst. Dus laten we het anders omdraaien en niet vragen of Volkert wel echt links is, maar of Left Laser dat zelf wil blijven.